Skip to main content

Full text of "Quaestiones ex lingua Ebræa, Syriaca, Arabica et Græca depromptæ, ad Scripturam intelligendam pertinentes ... præside Georgio Pasore publicè ... proponit Ioannis Pauli Windingius, Danus"

See other formats


Early European Books, Copyright © 201 2 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of The Royal Library, Copenhagen. 

1,-4194° 1791 




Early European Books, Copyrighl © 201 2 ProQuest LLC. 

Images reproduced by courtesy of The Royal Library, Copenhagen. 

1,-419 4° 1791 



DET KONGELIGE BIBLIOTEK 
DA 1.-2.S 1 4° 




1 1 01 0 4 01791 9 



QVAESTIONES 

E X 

Lingua Ebrca, Syriaca, Arabica, 
Sc Gra^ca 

Deprompta , ad Scripturam intelhgen- 
dam pertinentes, 
q^v a s 

In Inclyta Illuftrium & Prarpotentum OrdinutiL, 
Fr i s i je Academia Franequerana, 

r R JE S I D E, 

CUrijpmOi exccUcntifftmo> Linguarum^ peritia 
longe inttruttifftmo Firo, 

D. M. GEORGIO PASORE, Grxcq 
Linguae ibidem Profeflbrc digniflimo , Pracceptorc ac 
fautore fuo multis nominibus admodum colendo, 

Tublice ventilandas Linguarum fludiofts proponit, 
IOANNES TAULI Windingius, DaNus.' 

Dic i3. Ianu. loco & horis folitis. 
PRANEKER JEj 

Excudebat Fredericus Heynfius Typogra^ 
phusin AcadcmiaFranekerana, 1634. 




Magnifico ac perilluttri 
H e r o i, 

Dn. CHRISTIANO FRIIS, 

Domino in. fttagmtp & CilCjeltOft / Equiti aurato, 
potcntiffimi Danorum Regis Cancellario magno, 
regnorum Septentrionalium Senatori prima- 
rio, Mecoenati Sc patrono fuo benignifs. 

J~JoXK*kj poi ogfjtaivovP cp $]q(jtara lylw 

Taurct, cv fjg&av co (p^ral^ vrgcoT®* v7rqVTU£> 
''OtIi rv fiHXi%ioia Tvcutiimov oytfia &&rcZ7rx 
'Afttyaivetg wdvric^h * ov tifjtorvvvio-i afom) 
Kv$@* ix&g, ngi W aq^oig vvttjog dfioXyti 
t; Ecmt(>(& diyhqeig m Tsrat^t^ fftJ? dfjtaQvorcig, 
MovQ)7roAcig dviblw ogiyav 3mK%(>cv 07ra)7r*iVy 
K uv cwrclg <z^(p^v i7ri<riv ksh %i%<tlv cupv\yeii. 
Tovvik* TXOQrrcdvoi croi tgvto Xdhqua &Kaiug* 
*A?kd vv ijfJLtligviri 73-ouiXaw cftfjta rnouvi 
^7T^fTiv } Kihyiri ?zryiL7r&ios \jzzi>(}ixvx 
*Oid yg Mov<ra zrcftGt, qgif cog tficg o\k@* iTrapKit* 
Zci Tortj rcv fitydhx X{/?ov fiili7r&]a h$ovr@*) 
AaVa> o Kd&iqov K0i rtftfjz^alcv i&v* 

UMagnif. V. humilimu* cliens 

Joannes Pauli Windingius, 

isfHtb, & ReJ]?< 



Q_U iES-TIO I. 

'An tol tov Ssov Koyict Hfdemolim Ebnorum 0&t]z?*' 
genti tradita fint charatleribus , quibus : 



hodte confcripta extant? 



<Tfe,f : 




T H E S I S P R 1 M A. 

C 1 t u M cft illud Rabbi lacob in 
Pirke Aboth c.4. nntnan -]cry f pnn 
{''rp-iD 1 ? wsrw.ns quo innuicnoo. 
efle in ipfa ftatim fcientiarum ar- 
tiumvc adyta *W?o/? x i £ Q ~ l W ' ar0 - 
er<v irrumpendum , fcd colligenda 
prius parandaque, ^r^a-KivuertKcc, 
quibus inftrudi cucd lila perftru- 
tari poffimus. 

I t 

Ut autcm magna Thcologo ac Philofopho , ita maxi- 
tna Philologo, imprimis ^iAiCgpi» « £ (piAeAAjjw, faptcnti 
huic effato obtemperandi ncceflicas incumbit , ab eo- 
dcmq,rcquiriturobviisilludutamplexetur ulnis; cum 
inharum (puta Ebrx?ac Gxxcx) linguarum facraria, 
a&xo-Kivaww ad ifta nos ducentibus negledis, difficul- 
tcr introfpiciatur , haud alitcr ac in fylvam dumis den- 
fiffimis obfitam, autaquisac paludibus undique cir- 
cumdatam, , ncc ullius hominis veftigio mtam pene- 
tratur. 

III. 

Ec huc non inepte iftud ad Amphilocium Bafitiia^ 
plicari poteft : $m pim elemenu ut farva 



eccfuando tandem abfolutijftmos percipiet fapientU JrnEltal 
Principia icaque tiec temerc, nec faftuose pra»tereunda, 
fed tanquam praeparatoria m^^ptlixa omnino func 
adhibenda. Horum in cenfum qua;ftiones praefentibus 
inclufx paginis merito rcferendae , quarum efto prima, 
%^An genutni (int EbrAorumjhjtLaMires yjyuhns furijftmi 
jCraeiis fontes hodie dcfripti evjlant? 

I V. 

Ejus negativam multi ftrenue ha&enus f mpugna- 
runt, agmen Rabbt Balmejio ducente, aflerenteque Scri- 
pturam liodiernam elfe Scripturam fanclitatis, nomina- 
ri a. Aflyriacam -iwxd wny ruonn ptwtoo miwoicn© 
hoc clt , quia recla ejl in literisfuis , & exivtt nobtfcum ex 
Jjfyria. Qud is docere vultScripturam dici Aflyriacam, 
quia eam retinuerc Judad in Aflyria, eamqj ex illa vicik 
iim in Judacam importarunt. 

V. 

Quam ut convellamus opinionem , & a veritate de- 
tortam probemus, diftincte hic agimus, ■Vqnjd'-™ rmi - 

rTn c p(Vp rh.irafl-rr/»s.T.pv hiftnria ^pnrr^tjnnjl Rlhyln 

nice. z.Reg. i7.defcripta hac evincimus ratione. Quum, 
Aifyriorum Rex Salmanaiar in locum Samaria abdu&o- 
rum Ifraelitarum Babylonios reftituiflec , leonumquc 
tanta regionem infeftaret copia , ut incola: ipfl , ab ido- 
lolatria nondum digrefli, gula: eorum dirar expofitieC 
fenc, Rex Judajum Saccrdotem e captivitate curavic 
revocandum,jqui populum vero Dei cultu imbueret, ac 
Mofaicam legem et imbibendam proponeret. Quaerenti 
h i cqn a li ngua , quihufque ch,irafl-eHhiis I.py rnnfrripra 

a Wrrdnre Juda»n pv wrara f..» r j r , refpondemus , iif- 
d£i n_eum fecum detuliflecxar atam charaftenhns t qui- 
bus a Moie jam aute_defcripta erar. 



VI. 

Ecenim *py\%t**N crat Sacerdotem Chaldaicx Iinguas 
ignarum tantiilo temporis decurfu,qui inter coloniarum 
iftarum introdudlione ? ejufq-,ablcgationem interceflerar, 
linguam & literas Aflyriorum facere fibi potuifle fami- 
liarcs, cum ea Judseis omnibus fucrit arnigmatica : vclu- 
ti elicere eftex Deuc. 49. ubi Chaldaica gens, Hiero- 
nymo tcfte, nuncupatur Mwb yoa;» t<b ^vh gcns cuju s 
lingj^noa^ieii^tur , {jvgj inrrlligirur. Veri itaque 
finule eft, Juda:urn hunciecaaikgeni chara&cre Judicis 
jam n inc ■i^mrn fcri pcam detuhlle , eiLniquc_eaadt.nl 
Sa marianvinhabitantibus difccndam tradidifle , gnpm- 
admnduni etiam autor r-tSjun npun/tt 0 re&iflime ftatuit, 

VII. 

Abducitur demum a Nebufardane Ifraclitarum Ju- 
daeam inhabitantium pars reliqua , qux in Babylonia 
captiva in annum Lxx fubftitit, quo e captivitatc ela- 
bens lares patrios rccolit. Heicautcm gentem Samariti- 
cam idololatrico cultu, cum div ino mixto, turgidam re- 
periens,h£refin abominata hujufmodi,chara£teres popu- 
lo ifti ufitatos mutavit , ac ut inflmul monumentum c 
captivitate redemptionis exftaret ahquod, in vicem pro- 
priarum Hterarum Chaldaeorum fibi Scripturam ad- 
icivic. 

VIII. 

C^tcrum Samaritas Vatiniano ajud^isdifledifleodio 
tcftis cft loftphw Antiq. Jud. lib. 11. c. 1. &c 4. Excom- 
niunicatos fuifle ab Efdra & Nehemia , docet Brujim dc 
trib. Se&. Judaeorum. Awkos Koyos locus eft Johan. 8. v. 
48. Et ad eorundem differcntiam Judaeos Profelytorum 
circumcifioni Baptifmum addidifle, teftatur UUayerus 
PhiL part. ima. 



I X. 

1 1. Aflertu noftru ftatuminam 9 e pun&is ac accentibus 
Ebra.'orum , purum pucum Chaldaifmum rcdolencibus, 
cujus farine. funt, p'BD/ ©n/ wntD/ KnwnN/ 3fi»/ pnm/pnw/ 
terminarionem- maxime Chaldaicam. fapiencibus. 
Quod fi aucem punctorum &: vocalium, ( qux funtr 
|-MfiMnn0l3^) nec non accencuum appellaciones Chal- 
daica? func, dxupkus fequicur ipfos eciam chara&eres 
eflc Chaldaicos , cum unius lmguas liceris alterius ad- 
mifcere vocales abfonum fit. Vid. Schind. in Gram. 

X. 

III. Vcricati noftram fencenciam cflc confonam ha»c 
evincit rariocinatio. Si litcrae Ebrjeorum & ChaMaeo- 
rum olim fuerc diverftf, aut hi aut illis, aut ab his fu- 
as mucuaci funt. Diverfas autem fuifle excrto quafidi- 
gito Daniel. i. 4. oftendit , ubi ait (ele&os eflc adole- 
fccntes Judaicos, qui nao/hoc eft,interpreteJ2fa££* Saadia 
in h. I. ana Scripturam feu litcras Chaldxorum addifce- 
rent. Argumentamur. Nullus neceflicatc rem notam ad- 
difcendi urgetur.AtquiDaniel cum fociis tenetur neccf- 
fitace pcrcipiendi liceras Chaldaeorum. Ergo ipfi e$ igno- 
ta: fuerunc , aut faltim diverfk ab iftis , quarum cogni- 
tionem e patt ia cxportaverat. Neq; n. cxiftimandum eft 
cum propri^ vernacul^que iinguae profanum, aut litera- 
rum rudcm fuifle patriaru , cum dicatur noon b*2VQ 
^ j-^-, y nvi hoc eft, intelltgens in omni jcientia drjapientia, 
ttt faret rationem reddere omnium interrogatorum , & in- 
telligeret omne quod attdit , veluti exponit hoc idem R, 
Saadiaf. 

XI. 

Quo pofito pofterius conncxivi noftri Syllog. mem- 
brum tali roboramus argumentatione : Omni rei ab au- 
toribus dfcam?us prodite , nec non rationum momentis 

ftabilice 



ftabilitsefides eft adhibenda: At omnes inter autores 
fummus eft de chara&erib. Chaldxorum in agrum E- 
bneorum tranfportatis confcnfus. Fides ergo cis heic ar- 
bitranda eft. 

XII. 

Cujus thefeas minori,nec non toti ut ncgotio robur ac 
vircs conciliemus,! V. Tcftimonia autoritatemq; viroru, 
noftrse fencentia: amice fubfcribentium , in medium 
produccmus , quorum phalangem B. Hieronymo non in- 
juria aflignamus, quxftionem hanc in Prologo Galeato 
Efdra: verbis hujufmodi decidcnti : Ccrtum ejl Ffdrain 
fcribam legij% docloum pojt captam Hiernfolymam > & wsfau- 
ratione?n templi JukZazabAbcle> altas jiteras reperife qui{?us 
minc UtimWy cu m /id illu d uftque tempu* iidem S/tmarit/inn- 
Yjm_& Eh^ram rlmraEleres ftierint. &c. 

XIII. 

Succedunt Rabbinhquorum autoritas magni etiamfa- 
cienda,imprimis antiquiflimi rotundis verbis muta- 
tionem fo&am cflc declarantis. Sic enim ait: Veni Acem> 
hoc e[f Ptolemaida 7 & i nveni in manu (enumM iw tertfi 
mopjitAm /lrgfjnf^m^ qtiam oftmderunt Sa?naritaniSyqidMA- 
tim.kg&unt-€4m. Nam Scriptura erat Ebraica, qiuwelicta 
fuiL ^amatiunk^ quemadmodum proditum eji in traclat u 
Sanhedrin. 

X I V. 

Nec minoris seftimandum teftimonium Rabbi Ioftph 
AlboHiftpani , quic. 16. tra£t. 3. nnp>ynp*yin haec fere 
verba erumpit : ^uando jfraeliu afcenderunt ex Babylone, 
vifumillisftuitmemoriaminftituere fecundarU redemptionis, 
id quod duabm in rebwfecerunt:primb,q(t od rel ic tH ftrrptu ra 
Ebxda Ajfyriac/im ttfturparunt, pro recordationes quod in ' 
Kjijfyrtam fuerant \ abdufii, & inde libetm. Et dicunt 
Rabbini nottri &c ghnre vocatur rvmmj qmju^esM 

cum 



atm I i s ex Ajfyria . Subjungic. Et quxntum videre licet 
cx Sngit Gcmara ab initio capitis , omnes liter& Scriptur£ 
* quju \nutdaJudifmm , & quibm fcripti funLbJoiLX^ 

ttgC Cnnnniri ) nnn eft Khr*/L Srriptur/t nhfiju^ Auhin. Ha- 

ftcnus fubtilils. Rxbbi. 

X V. 

Laudamus deniq; R.Hafdam,c\i)\is confcnfum idem R. 
Albo hac ^ee£(p£$cV« nobis exofculandum pr^bct: Ab in- 
itio data ejt lcx IjraeUtis in gc riptura Ebrda, dr lingua fanttiy 
quando autem redicrnnte captivitate^ in diebm Efdrt elege- 

Tunt fibl Scriptur/Lm<& Itngii/im AffyriAr^jfilt&^^ripturl 

Ebr&a idiotis h.c. Sarnaritams, qm tunc habitabant in terri 
jfr*elts> priufqttam illi redircnt^ & reltquerunt ipfts Scriptu- 
ram & linguam fanciam. Ecce Amoraym teHantur* qtiod 
Scriptura tlla , quLhodj^L^imutnmfitEbr£a. 

XVI. 

His merito zroXvyhwflov Mafium fubjungimus, qui in 
Comment. in c.7. Jolug,Siclq Salomnms tempore cufo, 
cui infcriptae fucrunc literse Samaritana: , idem evincere 
conatur. Confer Bez£ Annot. in c. 17. Matth. ubi non 
abiimilem huic ficlum depingic, in cujus altera facic 
^KTiP^pttJ ficlus Ifrael, inalceranttnp □'Wn* Jerufo- 
lyma fan&a exfculpta erat. En teftimonia non modo ab 
antiquiflimis Judxorum magiftris>fed & a recentionbus 
dc liceracura Ebr. opcime meritis haufta, qux (i in du- 
bium vocas , Solis lucem in, dubium trahendam au- 
tumas. 

XVII. 

V.& ulcimd Phoebe? lampadis inftar nobis hic eft Iocus 
9 * Ezech. 9. 4. ailcrtionem noftram valde illuftrans, ubi 
Dnminiicgrmrnrfnm yi^rjim fronr^ licera in fignan- 
dasmonct, fivexuice ( al ias char a ft er e nnftionis facei% 
doialis>uti legere eft in u.Schikardi de jurc rcgio Ebrao- 

ram) 



cum ) ut cruditiorcs non temerc conjiciunt. Quim 
cu m ultima Samaritanorum litera (teftc omni cxccpti o- 
nejnajorc Hieron. in h. K ) reprafentet , non obfcure 
demonftratur, his genuinos, acjihxPrQph.era» .fcculo ufi- 
tatos_£brieorum chnract eres efl> re liftos , adeoquc ab 

hnriirrnh riivrrfoti fnifii* 

XVIII. 

Et de w Thau cjufmodi locum intelligendum eflfe res 
ipfa indicat, non de nudo »D'D fcu figno : (nifi enim Deus 
id exprefliflet, Prophetac in pingendo figno aqua hx- 
fiflet:) ut nec dc w ex fut. mian impiorum fiontibus, 
& n ex n*nn piorum imprimendo explicandum : cum, 
tantum ad hos reftringatur defignatio, ut videre eft , ex 
cjuldem c. v. 6, 

XIX. 

Difcutienda: nunc eflent adverfariorum ratiocinatio- 
ncs, quibus noftra ha:c delumbare penitus laborant: ve- 
rum labore hoc volentcs fuperfedemus,cum illa: ftipulac 
paleasque fint, qua: primum examinis ignem vix ferunt. 
Verbo contra hcrculeum , quod fibifingunt, argumen- 
tum pugnabimus : SigatuinH* Ebr. charaftcr muum g/?, 
*m ni< vcteris Taderis autnritaf carruet. FMihLaiimlzbigo- \ .»' 
tueu ri^ sw mutando & tranjfundend<? genuimim prof/ri- 
^mquPrluirnFhrem in pcregr inum- ^pJmJidumJjter^ 
mutantw^t^uym^ipfas^mutaxiprohaMk efi, 

X X» 

Refpondemus breviter , murationem hanc a viris 
congregationis magnae nkun no» *iw»t introdu&am A 0 
cflet qui nmni c *tops '" dnflrin;i immnnes , iingujari < v 
Dei iniiinclu hocopiis aggrpriifhannif. Eorum capita 
erant Efdras , Nehemias , Haggarus , Zacharias , Ma- 
lachias &c. qui Judaica: Ecclefia: poft Babyloni- 
cam captivitatcm fordes clucrunt, fcripta fuccefiu fe- 

B liciilimo 



liciflimo facraluftraverunt, varietatcm npt 3'r>3 annota- 
runr, priftmoquc fplendori omnia reftituerunt. VJde fis 
Iof. Gorion. In rebus verd nihil murarunr. IraqucLQon 
hu m . mn , fe d d ivina nititur mutatio hacc aut osicace. 

XXI. 

Huj us autcm thefe«s ftabiliendze ergo,non pigebitex 
faj.iencis Rabbi Albonis onp»y -ip»ylibro (curn-is-paueiffi- 
ro ornm Chri&ianorum ceracur manibus ) nonnulla de- 
cerpere, ubi in ha?c erumpit verba: F.tfi mutAtn t (de Ef- 
, dra illi fermo eft) Scriptuntm , tttmen in rthun ei nihil mu- 
UreLiru it-Kt Poftca.-Afo» mutmit gnUg mm qf^djrrittttm 
in le ge exffaba t. Qupdfi invenitur inter alias genus vitia- 
tSJtk^cfutwxs^Mimur , attt in aliqua rerum difirepantia, 
ecce dificrcpantia illa accidit si cuLpa interpretnm , qui e&m 
gentibm illis translulerunt , neque fiatis in ea exercitati 
fuerunt. Iudai enim accurate percenfent legem & Element& 
ejus , ptenum dr deficiens , ac celebres ftnt propter nnmera~ 
tas literas & verfius &accentu* y adeb ut h&c omnia in cbartvr 
librorum defiripta hxbeant , vocantes illud n-HDD / c ujufi- 
modi nihilfecerunt gentes rehqua. Ideoque de ficribis dici- 
tttr> quare vocantur nnaio ? quia defcripferunt omnia EleJ 
menta qua in lcge exstant. Qua res indicio eft , quodcttm 
confervaverint citra mutationem , quemadmodum ver Mo- 
fen tradita fuit.Eftq^ rei iftius argumentum in eo,qttodhodie 
in manibus omnium lfiaelitaru , prout illi ab oriente ad occi- 
dentem per orbem difiperfi funt , in una copid citra dificrepan- 
tiam invenitur Verba cedro digna: quibus adde, qua; 
JElias Levita in Thefbire ad voc. ansitr ppn hac de re irr 
medium afferc. Acque ica_demonIixayimus Judasorym 
hodigrn nm ch a ra c rcreronon eile gcnuinumilium , quo 

Foedcris fcripea olim func exaraca. Quc-d proban- 
dum crac. 



s 

II 



> 

SF 
t 

5 



X 
l 



QU£STIO II. 

An Syromm vocalis K3DT °ft 
exprimenda? ' 

I. 

MUItuminveragenuinaquc vocalium ac confonan- 
tium iitumeiTe pronunciatione momenti, notius 
eft quam ut prolixiori probatione opus habeat. Paufeni- 
am certe prava vitiofaque prolatione vocum , coci pre- 
tiofa obfonia male condientis, nomcn meruhTe monu- 
tnenta profana teftantur. 

I I. 

Etenim hominis eft requifitum haut poftremum, non 
modo ut linguam habeat promtam ac volubilem, fed &c 
verba etiam,imd fyllabas quafcunqjgenuino fono efterac. 
Demofthenem plurimum, in litcraj (proqua Aprofere- 
bat ) pronuncianda laborafle , accepimus. Atque ut fa- 
bula, etiam, optima, hiftrionis male eam agentis vitio 
cxfibilatur, itavoces qu«ecunquo ineptius prolata: dif- 
plicenr. 

III. 

Quamobrem non immerito genuinas pronunciationi 
vocalis »»«pT inquirendsc incumbimus, cui nos valorem 
rov o aflignamus; alii rS A obfcuri : lta ut Ebrarorum t£ 
ynp refpondeat , quod (aanD ut loquitur R. El. Lev. 
O^im nnsne) h.e. Compojitum ejlex Patach dr Cholem: un- 
de Judej hodiernifemperillud pcro efferunt. Quac Iicec 
antagoniftislargiri pofl*emus,tamen curacrrantium mul- 
titudo non pariat errori patrocinium^merito eaperftrin- 
gimus. 

I V. 

De Jud*is quidcm non modd per Gcrmaniam difper- 

"B & fis, fed 



I 




fis , fed & Poloniam inhabitantibus rcs eft certa : quip- 
pc qui illud femper per o exprimunc : verum, recTe id an 
fecus fiacquacrirur: Certe iftos a vera nonnullarum lite- 
rarum pronunciationc multum recefliflc , docer n 
quam tam in fincquam in medio pofitam per S efFerunt, 
licet a d parum ditferat, Graxorum © valens, utpatct c 
vocibus Gr. in Rabbinicam linguam tranflatis,cujus ge- 
neriseftp>nvelp»na ©^. Thelbites p. ns. Adcoque 
Apcllee. cjufmodi pronunciationcs fi non exploduntur» 
faltem, quod ab antiquo pronunciandi modo alicnse fint, 
fufpectae rcdduntur. 

V. 

Vt ut fit , nemini de prolatione rSyay bellum indici- 
mus ; hoc foliim quarimus , i_An dicla vocalss t^apt per o 
(rcfpondens cuicunque Ebr&orum o ) exprimenda Jif? quod 
defendendum fufcipimus , his' fuffulti argumentoruro 
tibicinibus , quorum I. eft. Si nulla gens eft aut natioy 
que non neceflitate urgeatur adhibendi To v o,utiq; ctiam 
Syn. Atqui verum prius. Nec enim Ebra:i,nec Chaldari, 
nec Arabes, necii, qui ex his profluentibus utuntur Iin- 
guis, illo deftituuntur , quamvis nonnulli pauciores nu- 
merent vocalcs, uuos inter Arabcs tribus rantum Fatha 
nempe,Kcfra &: Damma inftructi,quarum tamen ultima 
fempdr o (nifi Vau iequatur quiefcens) fonat. Gabr, 
Sion. Gram. p. 18. Syris igitur etiam o erit. 

V I. 

II. Arg.Mapteam valcbit vocalem, qua in N. Fce- 
dere ab Euangcliftis exprcfla exftat : At ii pcr o cam re- 
praefentarunr. E. Majoris veriras lucida eft: Minori 
roho r iuppeditatur c voce >T\htt occurrentc Marc. 1 5. 34. 
ouam Euangclifta effcrt pcrGr.eA^, Dfekophopcro 
iive u vocjlcm repraefentans. Ca^munJaxiaUnentG 
Jmilitoj&fcjf voccm efl^ Syram infir.i a frj mr<( cum reliqua 

£uange. 



Euangelifta: verba hujus farinse efle omnibus in confeflb 
lq fit. Aau/Acz enim quis dabicabit efTe Syro-Chaldayam 

e- rnskl cujtis Schevapec A frequenrer exprimi folet,ut ia 

n Salomon pro Schelomon noiW / Nabtichodonofbr pro 

it, Nebucadnezar njfWDnV Samuel pro bmDV Schemtiel, 

e Zabulon pro Zebulon , Talitha pro tsrvVtt Telitha &c. 

c- codemq; modo re£*%0«ri pro >Jnpn;c; pofitum efTe , quis 

ie negabitJ 

r, VII. 

x 7 Prxter hoc manifeftiffimum rei hu/us exemplum in 

vocab. yoXyoQx Macth. 2.7. 35. exftat, quod citraomne 
dubium Syriacum Mn*Nui vel tsnb)« eft / Dfekopho per 
i- ifiMgov expreifo : ut ahbi in voce N<*oA<a@*> A&. 6. v. 5. 

o addito interdum Vau , ut in onwna/ ad indigitandunu 

►d veramin hujufmodi vocibus Iatere rS o pronunciatio- 

b nem, &: compenfari to Vau Cholem per Vau & Dfe- 

X kopho, ut in nomine Joufeph & Hiroudis , quod tamen 

n & per vocalem folam exprimitur, utr in- voco »SP 

4 Matth. I. &c. 

1. VIII 

III. Arg. Per quamcumque vocalem lacohitdy qui 
ia tiatione Syri funt, Dfekopho efterunt, eam valebit : Atr 

ia ii per o eam perpetud efterunt. E. Minorem fuccollaf 

r, clarifs. Drufius in Comm. Poft. ad voces N. T. c. 13. ubi 

aflcrit eandem vocalem ab iis intigniri nomine Odom. 
Hinc apud Hieron. nnx/ ~\b/ non Ath*,kcha, fed Atho 9 
e- /^/^ leguntur. 

IX. 

ri I V. Arg. Si Syrorum , quotquot funt , vocales c 

Graeca lingua dimanarunt , earum , pcr quas reprarfen- 
o tantur, Gr. vocalium potcftatem obtinebunt • Atqui id 

Z, omnium fere eruditorum calculo verum cft. Petacho 

ia cnim quaii «Aeft, Rebhozo cftiE, Chebhozo n h 

im B 3 n ' Ezozo 



Ezozo u U vel Y eft : itaque, ut prima rS « five A , fc- 
cunda rSt five E, tertia t£ t, feu I , quinca tS h. e. U 
rcfpondec , fic quarta Dfekopho rS o iive o valorem ob- 
tinebit. 

X. 

V. Pugnamus autoritate Philologorum omnium & 
Grammaticorum facilc principis tjttafii , hac de re ita 
diflcrentis: Neque enim Syros probare poffum , qui fecundo 
loco o collocant , quaft affine ipfiA , quanquam non nefaam 
eos qui chaldaica interpretationi Sacrarum literarum t quam 
Targum appeUamus , vocales appofuerunt mendofiffime fane 
plerumque, nec fatis bono cum judicio , eos , inquam , pro itt& 
auartd vocali ubtque Iudsorum Kamez, fcripfjfe , nimirum 
quia illud magnam cum quarti vocali habet affinitatem. 
Hadenus ille. Cui Dn. TroHium admifccmus magni hic 
seftimandum, qui in Gram. Syro-Chaldasa vocah huic 
valorem rS Kamez Chatuph adfcnbit, ac voccm D1K 
cffert per Odom. Rom. 5. 14. Edit. Cothen. 

XI. 

VI. Urgendum effet & hoc,E puris elcmentis non effe 
mixta conftituenda : fed pedem- ad contraria? opinio- 
nis patronos promovemus , qui enervandarum thcfe^p 
jam pofitarum ergo , loca in quibus Diekopho $ct Ka- 
mez feu A exprimicur,obje&ant; & quidem primo Gen. 
31. 47. ubi vox Knnno: fecundo 1. Corinth. 16. zi. ubi 
Knx po Mctfeu dQJ: tertid Matt. 1. ubi inn/ Dmax &c, 
occurrunt. 

XII. 

Qux tela ut declinemus,(i)ea que,thefin VI. & VII. 
«onfticuuncopponimus. (z) refpondemus,nosnon infi- 
cias ire alicubi Dfekopho per yop Ebr.fcriptumeffe,at ia 
le&ionc id per o expreflum contcndimus. (j) Dicimus 
id fattum efle , quia commodiorem, qua Kamez expri- 

merenc 



merent , non habuerunt vocalem. (4) Ne prorfus Pe- 
tacho & Kamez confunderenr. (5) aflerimus Paulum, 
m ore Chaldrnrnm pronnnnnn> _Yerba.ciiaia»veI ccrce 
ufum fuifle dialeclo tunc Ebrejs familiari Hierufolymi- 
tana, quas dialeftus cfl: Syrar lingny gnin^ngi.dinlciroi 
habentis: Babylonicam puram, Babylonicam impuram, 
Hierufolymicanam, Anciochenam. five, Maronicicam» 
(qua Novum Tcftamentum defcriptuni, habemus) 
&: Talmudicam. 

XIII. 

Inftant muniti aucoritace Tremellii, viri alias de Iice- 
ratura Syra optime merici, qui in Gram. Syro Chalda^a 
hanc proponic obfervacionem : Obfervandum autem quod 
&yrt 0 vocalt prorfaj carent: tdeo nccHholem necKamez bre. 
vt utuntur , fed ubicumque illa fcribsnda ejjent , vel mutant 
ea Schurek, velin Patach fequente fcheva iitera Vau fubjecii 
tefolvunt. Vcrum cnim vero (falva canca viri autorica- 
te) regulam a vericate nonnihil eflealienam alTerimus. 
Exemplaenim concrariummulca demonftrant: v.g. Act. 
11. cxftac tmr\wrsf vox fcribenda cum vocali o, quam nec 
in Schurck,nec in Pacach fequenre feheva litene Vau 
fubjeda heic SynVefolvunt, fed eam per nudum Dfeko- 
pho exprimunc. Sic in vocibus tbnK Apollo «Vo^j, A<St. 
18. Z4.w*_»a Poncius, Luc.3.1, prSp-roc Euroclidon,A_t. 
zy. 14. M3ii_a Pacroba,w_S6'a<p<AoAey©««, Rom. 16 14. 
&. 1$ .MK^daj^V *• Corinch. r. 11. koidj paflim in 
N. Teft. &c. Dfekopho valorem S_ vicem tou o fuftinec. 
Imo , nifi Ebratorum Vau Cholem eadem in t*thwf 
t*cbt/ ssVkdk;/ KJro/ qua_ func a cxhvf aky/ bnDvf\ral 
cnunciacur, parum hic mihi vidcre videbor. Ec can- 
turn de vocalis Dfekopho pronunciationc. 



Q^U^STI O ,111 
> Anverbum Arab- H radixfiEbr. 
nominis tivQelvpoKoyYiT* D^H /K ? 

LIn<ruariitn omnium matre «npfl pofyfive linguam fan- 
aSn ob confufioncm , ac cum gente in capcivitatC 
Babylonica pcrcgrina mixtionem , non tantum dimmu- 
tam , fed & truncatam , plurimiique rerum notis voca- 
bulis, (quorumtamen ingentem fcgetem fihabus luis 
Chald. nimitum, Syrae & Arabica: reliquic, ac in earum 
agris renafci quafi U maturcfcere fccit,) fpoliatam eiiC 
omnibus in propatulo eft. 

II. 

/Teftacur id Rabbi Eliahu in praefet.Thesb.liis vcrbis: 

nfe kxdjw nn p ntcnpn mwbn ovn lira * wwa rw» 
s 3U pS> nwan naio onayn ons-n K-ipcn nao 
»d->d 'dik iwa B*un r-Mw& nwc» it> na my 1 ? larwro wriif 73 
i\ ofPDin »an »any »J1». Teftantur ide derivace. voces plu- 
rimsc , quat um ctcniP hoc eft , primitiva in ipia lingua 
Ebrad inufitata , in- aliis ufitata funf : cujus genens 
cft w, qua: Exod.i.ii. occurrit, radicem habcns E- 
braeis inufitatam w/ Chaldazis autcm ufiratam, tan- 
tundemque iignificantem ac mifit , vel cmifit. Sic tou 
radicem nobis Syri praeftanr , apud quos -nrc ftabi- 
livit notat. Similiter primitivum vocabuli vnv ex vcrbo 
Chalda:o-Syro wav miniftravir, pctitur. 

III. 

Pari ratione in Arabico fermone , "IND anp mijw »3 
«npnpic6f? quandoquidem ille valde fropnqum efi UnguA 
fincJdy utakkpiensJbenezra, ufitata multa primiriva 
rcpcrire cft , quae in Ebr. prorfus Quorum in 

numero 



humero ro n^>K ajdorasit , eflc contcndimiis.^a£Lgenui- 
nam radicem no minis pl. D*nbKfeu fing.n^K cenfenuis, 
dc cuj us primTtTahas Gram macici ccrtanc, &atihuc fub 
Tudice lis cft. 

IV. 

Nonnullin. eam conftituere to b'tt/ unde forti^ 
quafi fortem dicasrt^K: alii to n*?Kjuravit,illi sffignant, 
qudd nomen ern^K illud fit , quo in juramentis a Magu 
ftratu impofitis utendum eft. Illorum notationcm pi n%l 
cipium Gram. ei, qui uK^iy&s Ebraica attigit , notuni 
infringit: nimirum,quod n/ ii fit addititium velfcrvilc, 
accedcnte terminatione plurali excidat : At n in ribn li 
deducatur ab V»k fit fervile. E. cxcidit , quod falfum. 
Itaque ab ea non eft radice. Horum Etymon enervat 
ac explodit minus apta tranflatio, fcu fignificatio vocis 
CPnkie/ qua: eflet jurator, veljuramentum. 

V. 

Undc concludimus di&am radic. Arab. olim unam 
primitivarum vocum Ebraicarum fuifle, atquc ab llla 
auguftum hoc nomen rf?K / quod notarct adorandlim, 
colendum, timcndum, promanafle. 

V L 

Firmamus autem-> aflertioneiiL. his argumento- 
irum fulcris : I. Cujufcunque vocis ex ea , in qua 
exftat, Iingua ratio reddi nequit, illa ex cognata petenda 
cft. At ratio tS cthSk cx Ebr. lingua , in qua^rcpentur, 
depromi nequit. E. Majorcm fuffulcit Thefis 1 1. in qua 
rei hujus manifefta fpecimina cxhibcntur. Praeterea 
idem alise oftendunt linguar.Verbi gratia, Latina, in qua 
fi quippiam occurrit cujus ratio non deprehenditur, 
a&utum ad Gr. confugitur , ut , daturi nominis A venae 
rationcm, recurrimus ad Graccaqk.in qna etmx* vrl av(§* 
gccurrec, innuens ariditatem magnam huic fegetis gc- 

C ncri 



neri pra: cseteris ine(Tc. Sic Carbo ix*^«-ficco , quafi 
dicas, lignum ficcum. Ec pomum denocans proprie 
omne vefcum, zj^ufjuu- vefcor , &cc. Cumveronec 
a Chaldsea, nec Syra, nedum alia aliqua lingua racio 
nominis hujus profidfci queac , relinquicur Arabicam 
cam cfie, qux nobis genuinam radicem prxftet. 

VII. 

1 1. Illa vera eft nocacio, qua: ica ab ipfa rerum forma 
deducicur, uccocinonaliquando, fed femper, fcd fre- 
quencer, fed pcrpecuo ( uc loquicur Goddaus de verb. 6C 
rer. fignificac. ) conveniac: Ac illa quac fic ab nSx coci 
femper convenic. E. Minorem nemo nifi vel vel 
Epicurus alcer qui nos nec Dei percurbari mecu, nec be- 
nevolencia deledari vulc, imbecillem dicec. Majori, 
ne meridiano foli Iucem addere videamur , probacio- 
nem non apponimus. 

VIII. 

Referenda huc ea facrorum monumencorum loca, in 
quibus fbli Deo adoracio cribuitur, uc Exod. 2,0. 5. Le- 
vit, 16, 1. Deuc.5. 9. quorum erudicam explicacionem vi- 
de apud Rabbt Ivf ^ilbonem in D"ip»y np»y/ ubi pulcerri- 
mc lblum. Dcuiil adorandum. mculcac , quia 1. Im- 
mutahiliter benejicm : 2, non opus habet alterius auxilio : 3, 
fraditus ejl facultate faciendi duoaqualiter contraria: 4,non 
impeditur ab alio.Tracl. 4. c. 17. Nocaillud Matth. 4. 10, 
KvgMr Tflv em <ra vf&Qcvvfoetf, w curta fiovo» A«t<z£euV«$. 

I X. 

III. Aucoricacem addimus noncancu Hieron. & lo&n, 
Mcrceri in Jobum, fed & ipfius R.Abenezr<e,qui frequen- 
ter vocabulorum vim & fenfum ex hac (qiui bicynv* pwb 
nominac) enodat, ut, Exod. 15. 1. Dan. z. v. 14. & 3. v. z. 
& 6. v. 18. Cant. 1. 13. & z. 13. & 5. 7. item c. 8. ubi tan- 
dcm in hec ecumpic verba : "on nb inmjj *tbv n^o b 



41 poo3 i3irw : quibus innuit dictionem, femcl tan- 
tum in Canonc occurrentcm ex Arabica eflb expo- 
nendam. 

X. 

Etfi verd viri nonnulli magni vocem rhtt interprimiti- 
vacollocent , idideo eos fecifle exiflimandum, quiain 
ipsa lingua fan&a vox nulla ufitata, que. radix ejus efle 
poflit, lpiisoccurrcrin neque ideo labor eorum manis 
cenfcndus efl: , qui rationem &c originem ejufdem com- 
modam in lingvis qua-runt cognatis. Atque ita decla- 
ravimus Arab. rbs veram radicem efle vocis cn^N, no- 
minis D. T. O. M, qui verus efl: m k*?k rbtt m^i rbs. 



^UiESTIO IV. 
An in novo Teftam.o-cpuAfict rct occurrant vitio 
eorum, qui illud calamo aut typis defcrifferunft 

i 

REfp. Multis videtur. In quibufdam exemplaribus 
Luc. 10.35. legimus wWfoet)* pro tra,v$o%ivs, fedper- 
peram. Componitur enim ex «r<*v & 

Ephef. 6. U wCPf rct -ZTHVfittliK* T?S vrovtie/ca; , pro 
7et zrnvfMTU Ttj( wovtiftete. Ebraifmus , pro «&V « «w7- 
ft«St t« is-ovnty. Sed lege hac de re Danielu Vcchneri HeU 
lenolexiam, ubi phrafin hanc vere Graecam cffc abunde 
probat. Ibidem Eph.6. 1 z. c# Ttis vaw&nMS pro vrttyivjots. 
Sic Matth. Z7.V 9. nptftuv pro Zaxa^ut i.Thcfl.z.7->wrw 
pro fom Rom. 12. 11. pro xu<><a>> paio^. 1. Cor. i^. 3. 
^«ft^«,aliiiJ/«fe<V«. A&. ^3-.H' yw(jM9wf> al» £ev<3<&*f. 

C a 



Ad has, aliafque id gcnus apparentcs dQv^mots inipfa 
refpondcbimus difpucacione. 

III. 

Luc. 14 cp dvOguirois \v$okIcc pro c* dyd^TToisw^oKtUf. 
Hic videcur dcbere cffe ivStKiuf cafurp fecundum , Sc 
noncafum rc&umb<Wa.Nam(i)Tocus hic verfus debec 
effc dovvStj®» > auc copulaimprimis inpoftremo mem- 
bro fuic exprimcnda. (2,) Origenes Hom. in Luc. 15. Sc 
Chryfoftomus homilia in Macch. 3^.1egerunc eu&fuWfc) 
Vccus quoquc incerpres legic , in hominibtn bonx vo~ 
luntatis. 

IV. 

i.Cor.6.v.<$.dvd fticrov tS dhhQS^vo rSv dkxtpuv, vcla- 
ti Syrus & Arabs habenc , dvd ftkrov dbiXpov h& dh\<pov* 
Refp. A<$eA<p<w hic cft quafi colle&ivum. Confcr 1. Tinv 
2. 15 i&v [ywrj) puvaoniv vrlset > fi manferint in fide. yvvtj 
hic eft collcdtivum &: fexum comple&icur. 

V. 

A£h 15.17. uidecur trv&ivlu fcripcum pro crcoS-iV^: cfc 
cnim primx contradtorum. Sed rcfpondccur nomina 
propria primx concra&orum habere in accufacivo lin- 
gulari nonnunquamcerminationcm primx fimpliciun*. 
Sic Aypo&ivlu; dici pro $rjfAo$-Mij>££ (tsok^utLu pro o^cak^ut^ 
Nc mireris,inquic Prifcianus lib. 6. li quando apud Laci- 
nos legeris 0 Socrate. Nam Actici propria nomina prima: 
declinationis conrra&ornm , uco-ax^r^, accufandi 8c 
vocandi cafuinftar nominumprim$ declinacionisfimpLU 
cium dcclinanc , uc tov caKpdTlut &C J <taix£*t*/. 

V 

SicLuc. 5. v. 35. AnccnomenT^^A^tff^Icgicurin 
quibutdam-c xcmplaribus . y flg Kdwcv, qiU^d^cxLxxvrxiio- 

nr* in imrpinp r>rlfrriprnm 7 rl^inrle ah nliqn^ i m p rr ii^ 

qai dcfcubebafripfi trxpii i anthcnrico fiiit infcrtuf>i> Ve- 

tum 



rum qnia m nmnihnc rvrmplariKnc U^-t Tm nnn f n j f .^- 

Ehrairi rnm r -rr rn i 

V I I. 

Aftor. xi. 14. legitur Udvon in exemplari Plantiniano, 
fed in Scephani edicione i^dvoci. Qjiasricur uter accentus 
fit melior ? Refp. Non de fblo accentu hic effe qux^ 
ftionem, fcd ctiam dc ipfo verbi tempore. Qni fcribunc 
i?£vai, eos deducere illud cx prxc. a<5t. inf i<?*Ktvctf, undc 
per Syncopen tov k &c Kgdciv duarum vocalium a e fic 
Irxvat- Omnis enim pemdttma fyilaba contratta habet cir- 
cumflexum,fi ultima fit brevis. Acqui ulcima fyllaba hic 
habecur pro brevi. Ec fi in wf&n$ ( pro irctKong ) circum- 
fleditur penulcima , quidni eciam hoc in loco > Scd qui 
fcribunt irdvccji haberc illud pro prasfenti a&ivo i<r*va/, 
qui accentus nobis videtur verior. Tenendum hic non 
tantum dici iV^, fed eciam hypi. Sic /2. v. 34» 
Trffje Kct&nlGOosQvjis clQisaji, (jupvtlt cLtites* 
Cur trepidantes abfiedttis> & exjpettatts alios? 
Hic d$i?ctl* efl: z. pL praef. a&. a vcrbo dQtw/u pro d<pl- 
MM. Neceflarium fic refolvendum efle verbum hoc, 
nec alms analyfis locum dari , facebicur qui penicius 
ipfum hoc exemplum introfpexerit. 

VIII. 

At dicac aliquis, quomodo tg-yjfu dici potefl: pro iV^a. 
Refp. Attulimus auchoritatem Homeri, qux fatis efle 
potefl: , apud quem ctiam legimus i<?Ufj8/j Jonice ex Do- 
rico , ts<tiBp(*\ pro isdvoui , & hoc pro ufitato Wolvotf ttare. 
Vide iAttJ. W 1 ' Ifactlp. 316. iAj*& 0. 675. ihut$. k. 4S0. 
ihiai A. 410. jAid^ y. 56. 

IX. 

Ergo fi Grammaticam defidcres audire* rationem^" 
dico efle rcduplicationem , feu augmcnti ex prasccrito 

C 3 



tnutationem. Et ficut pro &vtyi dicimus i&wfu, pro 
rtijpi nrA^ , pro K^Cfju KtK^vfAi ) ica etiam pro tVypi dici- 

OIUS €?JHil. 

X. 

Ratio hujus comparationis hsec cfl:. In cVvjw affumi- 
tur augmentum prseteriti quod eft i afpiratum. Solec 
initialis litera in praeterito repeti : lic pro hvQct dicimus 
TtTvQu- ita hic in prseterito repetitur initiahs fpiritus, qui 
elfc loco liter?. Et revera H A eflb literam in lingua latina 
fola lingua Ebrcea abUnde confirmat. Sic apud Home- 
Yum Til*£7rc$p ( & pro Tagir'$u@» a. z. mcd. part. ifaet&L 

7OZ. UVVffy KQiprjCCt&i > Ti\cL(>7rc$fjQl tylK0V Y\TC£ 
CITX GciVOiO* TCy*(>ffyu@« i& HffJf dhKq. 

Nunc quidem ite cubttum, refettt ex antmi fententia dbo 
& potu. Hocn. hominis robur eft &virtns. Alia innumera 
id genus exempla, hic praeterimus : Sc ne diflertatio hsec 
noftralimitesexccdatdifputationis,hbetdetabuiamanu t 

Gloria Soli Deo. 



P R JE S £ S 
Kjfd florentiffmum dr literatifftmum 
D. JOANNEM PAULI Vi»: 

DINGIUM DANUM, 

refpondentem. 

OV CjtMQOf TO ^iflC^y trcYlf} KctV Txvopct TlctvXX) 

EiTct h& * CfiiK^ot Tocg rtQiv teri <§(tvotf* 
Qavfict y*yu). cv tetg yfjuv etv6()W7r@« toMUf> 

Nvv <r i^ctyAc^Hcv^ Kvddhifjccv 3"' opoco. 
OiflJK cfityluj SouikIlu, tIw tfccttict, pupaiKfivlt) 
i&tytKtW) rvyiKnv, Tiv]oviK>jv ? K ctyt Qu/h 



LAtine 




Latine verbo tenus. 



Corporc non parvus , quamvis ita P aule voceris, 

Nec fane parvus mente tua fueris. 
Mira cano : nobis homo qui vulgaris habcris, 

En feptem lingvis te (cio (cire loqui. 
Scis etenim Danicc > Hebraice > Grxce atqiie Latine, 

Syriace, Arabicc, Teutoniceque. vale, 



A D EUND EM, 

ATtica ficut apis faltws fylvafque pererrat y 
^Ad fe mellificam vim fine fraude trahens: 
Acceptoque onerat fna crura levique volatu y 
K^Ad tenucs pr&d<im geUat onutta domos. 
Hon proprios , hominum fed confpicientibtis ufus 9 

Egregios varia consiruit arte favos. 
Sic tibi VVindingijam dextra benigna Potenttf, 

Eloquii dotes ingeniique dedit^ 
Dum ttbifcriptura conttans efi lettio cordi 7 

Et volvis fontes fedulitate ficros. 
Nunc tandcm finem fauttis imponere cceptis, 

Perge^ at & incoeptam currere perge viam. 
Qup Patru terr* fruftus altquando decentes 
Pendas , atque aliis commoda multa feras. 
Perge bonis avibus,pergas duce & aufpice Chriflo> 
Conferet ingemo hic pr*mia digna tuo* 



Honoris & fratcrnitatis ergd Iubens appofuit, 

Petrus Ivari 
Haunia-Danus* 



AD EFN D E M 

Dn. respondentem, 

.Fratrem fuum chariflimum. 

'Aivtlk av vnvvly <p vsrif/ tytv** iosipa n^pjr, 
Laudibm ojrater tu qaoque dtgnus ens, 

O (^ioiv afffav a.fM.KyofJ^^' y<*Aet yXmlwri 
ln cujw fundo ars abdtta tota jacet. 

[ATti U to* roh t&j Ti/sAi^ cta, 
Si ferg4s t magnk laude vehendtu er/s* 

Petrus Pauli 

Windingius-Danusr